STORIES

Greep uit de geschiedenis #middeleeuwen

Het heeft de medische wetenschap flink wat jaren gekost om alles mogelijk te maken wat nu op medisch gebied kan. Er kunnen talloze diagnoses gesteld worden, een operatie hoef je doorgaans niet meer te bekopen met je leven en er is volop medicatie uitgevonden om pijn te bestrijden. En ondanks dat de medische wereld nog flinke stappen moet maken op sommige gebieden, zijn we al een stuk verder dan vroeger. Om je meer inzicht te geven in hoe onze huidige medische kennis is tot stand is gekomen en hoe men vroeger over geneeskunde dacht, neemt Beterschap Gewenst je in de nieuwe rubriek…. mee langs verschillende tijdperken en ideeën rondom ziek zijn. En we beginnen met een fascinerend tijdperk waarin men een bijzondere medische aanpak kende: de Middeleeuwen!

Ziek zijn en je sterrenbeeld

Daar waar de meesten van ons niet geloven in horoscoop voorspellingen, was dit in de Middeleeuwen wel anders. De middeleeuwse doktoren geloofden namelijk dat de stand van de planeten en de tekens van de dierenriem invloed hadden op je gezondheid. Op deze theorie was de hele geneeskunde in de Middeleeuwen gebaseerd. Zo was ieder sterrenbeeld gekoppeld aan een lichaamsdeel. De Ram was gekoppeld aan het hoofd en zo stond het sterrenbeeld Vissen voor de voeten.

Moest je geopereerd worden aan de voet, maar stond de maan in een ander sterrenbeeld dan dat van de Ram? Helaas pindakaas, dan ging jouw operatie niet door. En vatte je de griep of de pest? In plaats van genezing, filosofeerden de doktoren over de stand van de sterren om jouw oorzaak te achterhalen van jouw griepje of pestbuilen.

Het menselijk lichaam en je lichaamssappen

Een andere belangrijke leer waarop de geneeskunde in de Middeleeuwen was gebaseerd, was de opvatting dat de lichaamssappen van de mens dé belangrijkste onderdelen van het menselijk lichaam waren. Deze sappen waren je slijm, je bloed en je zwarte en gele gal. Een disbalans van deze sappen, zouden ervoor zorgen dat je ziek werd. Om een disbalans te voor komen of tegen te gaan, baseerde men hun recepten op deze sappen. Elk recept moest de volgende tegenhangers bevatten: nat en droog én warm en koud. Dit leidde (logischerwijs) tot de meest bizarre recepten, zoals pasteitjes met gelei van beenmerg (nat), ingewanden zoals vleermuis ingewanden(warm), gedroogd fruit (droog) en noten (koud).

Mocht je ondanks het strikt volgen van het lichaamssappen dieet tóch kampen met een disbalans van je sappen, werd er gerust een aderlating uitgevoerd om je lichaam weer in balans te brengen. Deze overtuiging was niet alleen populair in de middeleeuwen, maar bleef tot halverwege de 18e eeuw een van de belangrijkste handvaten van de geneeskunde.

Een halfje bruin brood en wat kwik, alstublieft

De Middeleeuwen werden geteisterd door epidemieën zoals de de pest (ook wel beter bekend als de Zwarte Dood) of syfilis. Toen bleek dat het analyseren van de sterren weinig zin had bij deze ziektes, gingen de artsen over op een opvallend medicijn: kwik, een metaalsoort. De opvatting was dat door kwik toe te dienen, de patiënten spoedig zouden genezen. Niemand had stiekem enig idee of dit middel daadwerkelijk tot genezing leidde, maar de wanhoop was groot onder de artsen: duizenden mensen stierven dagelijks aan deze ziektes. Iedereen was gebaad bij een ogenschijnlijke oplossen, dus het kwik werd ingezet. Dit leidde echter nooit tot genezing, maar vrijwel altijd tot de dood. Kwik bracht het menselijk lichaam enorme schade toe en werkte averechts.

Volksmagiërs

Het was in de Middeleeuwen in de kleinere dorpen gebruikelijk om bij ziekte volksmagiërs te bezoeken voor genezing. Een volksmagiër oefende ‘witte magie’ uit, een vorm van magie die gebruikt werd in het voordeel van de mens, daar waar ‘zwarte magie’ gebruikt werd om de mens tegen te werken. De volksmagiërs werden alom gerespecteerd en kende vaak bescherming van hogere heren. Zij hadden hun hoge reputatie waarschijnlijk te danken aan het feit dat deze volksmagiërs de bevolking beter wisten te genezen dan de regulieren doktoren (die doorgaans flinke oelewappers waren met weinig kennis van het menselijk lichaam, zoals jee hierboven kon lezen). Volksmagiërs werkte met plantaardige geneeskunde: geneeskrachtige kruiden zoals Arnica (iets wat wij tegenwoordig ook nog gebruiken, in de vorm van Arnica zalf). En dit loste flink wat meer kwaaltjes op in vergelijking met het toedienen van kwik..

Blik op de toekomst

Vandaag de dag is er nog maar weinig over van de medische handelingen die toentertijd uitgevoerd werden. Ook zijn wij tegenwoordiger een flink stuk wijzer op het gebied van medische kennis en hoeven we tegenwoordig geen aderlating meer te doen als we griep hebben. Toch is er een deel van de Middeleeuwse geneeskunde overgegaan in vormen van alternatieve geneeskunde die wij vandaag de dag ook toepassen, zoals het gebruiken van geneeskrachtige kruiden. Maar ik denk dat wij in onze handjes mogen knijpen dat wij doorgaans prima behandeld worden voor onze aandoeningen en klachten 😉

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *