HEALTH

De leer van het stoïcisme

In de rubriek Mindfullness behandel ik verschillende opvattingen, theorieën en ideeën die jou wellicht kunnen helpen bij het omgaan met je ziekte. Deze week bespreek ik het stoïcisme, een oeroude filosofie. Het stoïcisme richt zich op het leren accepteren en loslaten van gebeurtenissen die jij niet in de hand hebt.

De meeste filosofische stromingen zijn voor mij een ver van mijn bed show. Er zijn slechts een aantal filosofische stromingen die écht praktisch zijn. Het stoïcisme is daar één van. Het stoïcisme stelt dat dat je moet leren accepteren dat niet alles in je macht ligt en dat je het merendeel van gebeurtenissen in je leven niet kan veranderen. Dit is iets waar ik mij zelf tot aangesproken voel, omdat je als je chronisch ziek bent niet kan veranderen wat er met jou gebeurt.

You can eat your veggies, go the the gym and drink water everyday. Maar dit zorgt er natuurlijk niet voor dat je op wonderbaarlijke wijze geneest van je ziekte. Ziek zijn is een gebeurtenis die jij zelf niet kan veranderen. Wél kan je leren hoe je ermee om moet gaan en accepteren dat jij nu eenmaal die dikke vette pechvogel bent die chronisch ziek is. Maar dat is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan.

Toen ik voor het eerst las over het stoïcisme, dacht ik dat dit afgeleid was van stoïcijns zijn: het niet tonen van je gevoelens of emoties. Het tegendeel is echter waar. Het stoïcisme stelt dat het leven niet te voorspellen is en veranderingen altijd op de loer liggen. En dat wij weinig tot geen invloed hebben op de toekomst. Hierbij is onze natuurlijke neiging om de controle te willen krijgen over veranderingen en gebeurtenissen. Echter, kunnen wij dit onder controle krijgen stelt het stoïcisme. Daarom is het belangrijker om ons in plaats van op ‘externe zaken’ zoals het proberen controle te krijgen over gebeurtenissen te richten, ons te richten op interne zaken waar wij wél invloed op hebben. Denk hierbij aan je eigen houding, emoties, mening en reactie.

Bedenk waar je invloed op hebt

Om het stoïcisme toe te passen in je dagelijks leven, kan je een lijstje maken met zaken waar jij wél controle over hebt en zaken waar jij geen controle over hebt. Een praktisch voorbeeld is bijvoorbeeld het oplopen van een griepje. Je bent als chronisch zieke al vermoeider en hebt meer pijn dan een gezond persoon. En dan loop je ook nog eens de griep op! Jouw lichaam kan die griep slecht verwerken en voor je het weet ben je 2 weken gevloerd.

Het stoïcisme stelt dat jij in deze situatie zowel geen als wél controle hebt. Jij hebt immers geen controle over het oplopen van de griep. Ik loop zelf altijd redelijk panisch met een handreinigingsgel en duizend-en-één vitaminepillen rond in de hoop dat dit een hoop bacillen buiten de deur houdt. Maar uiteindelijk heb weinig tot geen controle over het oplopen van de griep: het overkomt je zonder dat je hier daadwerkelijk controle over hebt. Dus waarom zou je je er druk over maken? Goed, het is vervelend dat je de griep hebt maar met het opkroppen van frustraties en negatieve emoties geef jij je lichaam ook minder de kans om te herstellen.

Leren omgaan met tegenslagen

De stoïcijnen wisten dat alles in het leven kortstondig is. Natuurlijk niet alleen het leven zelf, maar ook geluk, succes, gezondheid en alle materiële zaken zijn van korte duur. Niets in het leven is zeker en we kunnen er vanuit gaan dat we verlies, pech en ongeluk gaan meemaken.

Op tegenslagen en ongeluk kunnen we ons echter wel voorbereiden. Dit doen wij enerzijds al met veelal materiële zaken zoals verzekeringen afsluiten bijvoorbeeld. Echter, de mentale en psychologische kant om te leren omgaan met tegenslagen krijgt in onze huidige maatschappij weinig aandacht. Voor de stoïcijnen was deze mentale en psychologische kant juist van belang. Door je voor te bereiden op alles wat fout kan gaan, ben je immers beter in staat om veerkrachtig en met standvastigheid te reageren..

Dit houdt in dat een je volgens de stoïcijnse leer elk plan door moet nemen om te kijken wat er allemaal fout kan gaan. Ga je bijvoorbeeld op reis? Dat mis je misschien je trein, raak je je koffer kwijt, of misschien wordt de piloot ziek en stort het vliegtuig neer. Of moet je naar het ziekenhuis? Misschien word je onverwachts een week opgenomen en ontdekken ze nieuwe chronische aandoeningen bij je.

Door op deze manier alle problemen die kunnen ontstaan te bekijken, ben jij volgens de stoïcijnen klaar voor elke situatie. En vaak valt het in de realiteit reuze mee met welke tegenslagen er om de hoek kunnen kijken. De stoïcijnen noemen deze oefening de premeditatio malorum. Of beter gezegd: het overdenken van het slechte of kwade. Tegenwoordig kennen wij deze techniek ook wel als de negatieve visualisatie techniek – deze techniek is door de jaren heen steeds populairder geworden in de psychologie. De techniek laat mensen inzien dat wat we vrezen vaak niet zo erg is, of dat de gevolgen minder groot zijn dan we dachten. Hierdoor bereid jij je voor op het ergste, maar zal je zien dat het uiteindelijk meevalt.

Klinkt allemaal best heftig, vind je niet? Er is een leerzame én leuke TED talk waarbij de leer van het stoïcisme wordt uitgelegd door een boeiende spreker. In de praktijk komt het er in principe dus op neer dat de leer van het stoïcisme handvaten biedt om te bepalen waar jij wel of geen controle over hebt. En dat te bedenken ‘what’s the worst that can happen?’ je kan laten inzien dat dat achteraf altijd nog mee kan vallen.

Back-up plan

Om je een handje te helpen, heb ik hier een eigen invul schema gemaakt aan de hand van de leer van het stoïcisme. Zo stel jij zelf je eigen ‘worst case scenario’ op. Dan heb je mooi bedacht wat je kan doen wanneer het ook daadwerkelijk mis gaat, maar zal je zien dat het in de praktijk vaak reuze meevalt.

Wat denk jij, ga jij de filosofie van het stoïcisme eens proberen toe te passen op je eigen leven?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *